สังคมผู้สูงอายุนำมาซึ่งข้อกังวลต่าง ๆ ในระบบสุขภาพปัจจุบัน ข้อกังวลหนึ่งคือภาระค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นในระบบสุขภาพที่เกิดขึ้นจากปริมาณบริการที่เพิ่มขึ้น อย่างไรเสีย ข้อค้นพบจากงานวิจัยหลากหลายชิ้น พบว่า ค่าใช้จ่ายที่เพิ่มมากขึ้นนั้นเกิดขึ้นในระยะท้ายของชีวิต (End-of-life) ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ผู้ป่วยจำนวนมากต้องเผชิญกับการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลหรือห้องฉุกเฉินซ้ำ ๆ การตรวจด้วยเทคโนโลยีขั้นสูง การทำหัตถการที่อาจไม่จำเป็น ตลอดจนการนอนในหอผู้ป่วยวิกฤตก่อนเสียชีวิต ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นกับผู้ป่วยหลากหลายช่วงอายุ มิได้จำกัดอยู่เพียงผู้สูงอายุ และนักวิจัยหลายคนก็ชี้ว่าภาระการเงินการคลังด้านสุขภาพที่แท้จริงอาจถูกบดบังอยู่ภายใต้ความเข้าใจคลาดเคลื่อนของวาทกรรมสังคมผู้สูงอายุ
งานวิจัยที่เพิ่งสิ้นสุดไปของทีมวิจัยเราได้ทำการประเมินภาระค่าใช้จ่ายในช่วงระยะท้ายของประชากรไทย และปัจจัยที่ส่งผลต่อค่าใช้จ่ายทางสุขภาพในช่วงระยะท้ายที่สำคัญ งานวิจัยชิ้นนี้ทำให้เราเห็นภาพที่ชัดขึ้นของบริการทางสุขภาพในระยะท้ายของชีวิต รูปแบบค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้น และกลุ่มผู้ป่วยที่มีแนวโน้มที่จะมีค่าใช้จ่ายสูงกว่าค่าเฉลี่ย ข้อค้นพบเหล่านี้มีนัยสำคัญต่อการกำหนดนโยบายสาธารณะ โดยเฉพาะต่อการออกแบบและพัฒนาระบบการดูแลแบบประคับประคอง ซึ่งยังคงมีข้อจำกัดเชิงโครงสร้างและการเข้าถึงในบริบทของประเทศไทย
รายงานวิจัยนี้ศึกษาอะไร และทำไมจึงสำคัญ
งานวิจัยนี้ใช้ข้อมูลการเบิกจ่ายจากกองทุนสุขภาพภาครัฐสามกองทุนหลัก ได้แก่ หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า (Universal Coverage Scheme, UCS) สวัสดิการข้าราชการ (Civil Servant Medical Benefit Scheme: CSMBS) และประกันสังคม (Social Security Scheme: SSS) เพื่อทำความเข้าใจภาระค่าใช้จ่ายระยะท้ายชีวิตอย่างเป็นระบบ โดยไม่ได้มุ่งเน้นเพียงความแตกต่างเชิงปริมาณเพียงอย่างเดียว แต่พยายามชี้ให้เห็น “รูปแบบการสะสมค่าใช้จ่าย (Expenditure Trajectory)” และ “รูปแบบการใช้บริการ” ที่แตกต่างกันก่อนเสียชีวิต รวมถึงความต่างระหว่างกลุ่มประชากรและเส้นทางการเจ็บป่วย
นอกจากนี้ งานวิจัยยังสำรวจบทบาทของการดูแลแบบประคับประคองต่อการใช้ทรัพยากรสุขภาพ โดยตั้งคำถามว่า การเข้าถึงการดูแลลักษณะนี้มีความสัมพันธ์อย่างไรกับระดับและรูปแบบค่าใช้จ่ายในช่วงท้ายชีวิต ข้อค้นพบที่ได้ไม่ได้เป็นเพียงข้อมูลเชิงพรรณนา แต่ชี้ไปสู่ข้อเสนอเชิงนโยบายที่ชัดเจน ทั้งในด้านการยกระดับคุณภาพและการเข้าถึงบริการประคับประคอง การส่งเสริมการวางแผนการดูแลล่วงหน้า และการปรับกลไกแรงจูงใจในระบบบริการสุขภาพ
ข้อค้นพบสำคัญ
ค่าใช้จ่ายของการดูแลระยะท้ายชีวิตของประชากรไทย “กระจุกตัว” อยู่กับคนส่วนน้อย โดยค่าใช้จ่ายในผู้ป่วยกลุ่มบนสุด 10% ที่เสียชีวิตคิดเป็นสัดส่วนเกือบครึ่งหนึ่งของค่าใช้จ่ายรวม หากพิจารณาโดยเฉลี่ยค่าใช้จ่ายในปีสุดท้ายอยู่ที่ประมาณ 95,528 บาทต่อคน หรือประมาณ 45% ของรายได้ประชาชาติต่อหัวในช่วงเวลาเดียวกัน
นอกจากนี้ ค่าใช้จ่ายทางสุขภาพส่วนใหญ่มักเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วงใกล้เสียชีวิตมากกว่าจะกระจายตัวต่อเนื่อง เราพบว่า 50% ของค่าใช้จ่ายในช่วงสองปีก่อนเสียชีวิตนั้น กระจุกตัวอยู่ในช่วง 1-3 เดือนสุดท้ายก่อนเสียชีวิต และค่าใช้จ่ายส่วนใหญ่นั้นมาจากบริการผู้ป่วยใน ซึ่งสอดคล้องกับสมมติฐานนำที่ว่าในช่วงใกล้เสียชีวิตของผู้ป่วยนั้น มักมีการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลที่เพิ่มมากขึ้น ตลอดจนอาจมีความเข้มข้นของการรักษามากขึ้นเช่นเดียวกัน และจากการวิเคราะห์เส้นทางของผู้ป่วยพบว่ามากกว่าร้อยละ 40 ของผู้ป่วยนั้นมีเส้นทางการบริการแบบนี้
อีกประเด็นสำคัญคือ ความแตกต่างระหว่างสิทธิการรักษาในสามกองทุนมีบทบาทอย่างมากต่อรูปแบบการใช้ทรัพยากรในระยะท้ายชีวิต ความต่างนี้ไม่ใช่เรื่องงบประมาณเพียงอย่างเดียว แต่สะท้อนถึงโอกาสเข้าถึงบริการที่ซับซ้อนหรือเทคโนโลยีราคาแพง ความเป็นไปได้ในการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลศักยภาพสูง ตลอดจนโครงสร้างการจ่ายค่าตอบแทนผู้ให้บริการที่อาจจูงใจให้เกิดการใช้ทรัพยากรเข้มข้น
เมื่อมองตามช่วงอายุ จะเห็นว่าความเข้มข้นของการรักษาไม่ใช่เรื่อง “อายุเยอะแล้วต้องใช้มากเสมอ” แต่สัมพันธ์กับการตัดสินใจเชิงคลินิกและระบบสนับสนุนการวางแผนการดูแลล่วงหน้า โดยพบว่าเมื่ออายุเพิ่มขึ้นทุกช่วง 10 ปี ค่าใช้จ่ายเฉลี่ยในช่วง 12 เดือนสุดท้ายกลับลดลง โดยผู้ป่วยสูงอายุตอนต้นมีแนวโน้มได้รับการรักษาเชิงรุกมากกว่า ขณะที่ผู้ป่วยที่อายุมากกว่า 70 ปีมีแนวโน้มค่าใช้จ่ายลดลง ตลอดจนการเข้าบริการที่เน้นประคับประคองอาการและคุณภาพชีวิตมากขึ้น
ในมิติของกลุ่มโรค ความเร็วของสุขภาพที่ถดถอยและเส้นทางการดูแลผู้ป่วยเป็นปัจจัยสำคัญ ดังที่เราเห็นในกลุ่มโรคมะเร็งที่มักมีแนวโน้มการลุกลามอย่างรวดเร็วนั้น พบว่าเป็นกลุ่มที่มักมีแนวโน้มของค่าใช้จ่ายสูงในระยะท้าย ในขณะที่โรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย ซึ่งมีการดำเนินโรคเป็นระยะเวลานานนั้น พบว่ามีรูปแบบบริการที่ค่อนข้าง “คาดการณ์ได้” และอาจมีค่าใช้จ่ายที่ไม่แตกต่างจากกลุ่มคนที่ไม่เป็นโรค
วิกฤตที่ไม่ได้เตรียมตัว และระบบที่พาเราไปในทิศทางเดิม
ในช่วงท้ายของชีวิต หลายสิ่งไม่ได้เกิดขึ้นอย่างช้า ๆ และสงบเสมอไป บ่อยครั้งมันมาในรูปของวิกฤตที่รวดเร็วและตั้งตัวไม่ทัน อาการที่ทรุดลงในคืนหนึ่ง โทรศัพท์ที่ดังขึ้นในเวลาตีสอง รถพยาบาลที่รีบเร่ง ญาติที่ต้องตัดสินใจแทนคนที่ตนรักโดยไม่มีบทสนทนาล่วงหน้าเป็นหลักยึด
เมื่อมองผ่านข้อมูลระดับประเทศ ภาพเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงเหตุการณ์เฉพาะราย แต่สะท้อนรูปแบบบางอย่างที่เกิดซ้ำ ค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพจำนวนมากกระจุกตัวอยู่ในช่วงเวลาสั้น ๆ ของชีวิต และมักเกิดขึ้นในกลุ่มโรคหรือกลุ่มผู้ป่วยบางประเภท โดยเฉพาะในระยะที่อาการทรุดลงอย่างเฉียบพลัน คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่าทำไมค่าใช้จ่ายจึงสูง แต่คือเหตุใดเส้นทางของการดูแลจึงมักพาไปสู่ความเข้มข้นระดับสูงโดยแทบไม่มีทางเลือกอื่น เมื่อผู้ป่วยอาการแย่ลง ญาติไม่มั่นใจว่าควรยื้อหรือผ่อน ทีมรักษาเองก็อาจไม่เคยมีโอกาสพูดคุยเรื่องเป้าหมายชีวิตหรือความต้องการในช่วงสุดท้ายมาก่อน ในขณะเดียวกัน บริการดูแลที่บ้านหรือในชุมชนยังไม่เข้มแข็งพอจะรองรับสถานการณ์เช่นนี้ ภายใต้เงื่อนไขเช่นนี้ การส่งต่อเข้าโรงพยาบาล การใส่เครื่องช่วยหายใจ หรือการรักษาอย่างเต็มรูปแบบจึงกลายเป็นคำตอบที่ “ปลอดภัยที่สุด” ในเชิงระบบ แม้ว่าสำหรับผู้ป่วยบางคน สิ่งที่ให้คุณค่าอาจไม่ใช่การยื้อเวลาให้นานที่สุด แต่คือการจากไปอย่างสงบและปราศจากความทุกข์ทรมานที่ไม่จำเป็น
เมื่อขยายภาพออกไปอีกชั้น ความแตกต่างระหว่างกองทุนสุขภาพต่าง ๆ ก็ปรากฏให้เห็น ความเหลื่อมล้ำไม่ได้มีเพียงเรื่องจำนวนเงินที่จัดสรร แต่ยังเกี่ยวข้องกับวิธีที่ระบบออกแบบแรงจูงใจไว้ ระบบการจ่ายเงินบางรูปแบบทำให้การนอนโรงพยาบาลและการให้บริการเชิงปริมาณเกิดขึ้นได้ง่ายและรวดเร็ว ขณะที่บริการที่เน้นคุณภาพชีวิต การดูแลต่อเนื่อง หรือการประคับประคองกลับต้องอาศัยความพยายามเป็นพิเศษ ในความหมายหนึ่ง ระบบสุขภาพไทยยังเติบโตมาจากรากฐานของการรับมือกับภาวะเฉียบพลัน เราเก่งในการรักษาโรค เก่งในการกู้ชีพ เก่งในการยื้อชีวิต แต่เรายังไม่ได้ลงทุนเท่ากันในศิลปะของการดูแลช่วงเปราะบางที่ต้องการการพูดคุย การวางแผน และการประคับประคองอย่างต่อเนื่อง
ดังนั้น หากมองเพียงตัวเลขค่าใช้จ่ายในช่วงท้ายชีวิต เราอาจเข้าใจผิดว่าปัญหาคือ “ต้นทุนที่สูงเกินไป” แต่แท้จริงแล้วสิ่งที่ข้อมูลกำลังชี้ให้เห็นคือ โครงสร้างของการดูแลที่ยังไม่ทันเวลา ไม่เชื่อมต่อ และไม่ได้ตั้งต้นจากคำถามพื้นฐานว่าผู้ป่วยต้องการอะไรในช่วงสุดท้ายของชีวิต การเปลี่ยนแปลงจึงไม่อาจเกิดจากการพยายามลดค่าใช้จ่ายในปลายทางเพียงอย่างเดียว หากแต่ต้องเริ่มตั้งแต่ต้นทาง ด้วยการเปิดพื้นที่ให้มีการวางแผนล่วงหน้า การสนทนาเรื่องเป้าหมายการดูแล และการยกระดับบริการประคับประคองให้เป็นส่วนหนึ่งของระบบหลัก ไม่ใช่ทางเลือกเสริม
เพราะท้ายที่สุดแล้ว ประเด็นนี้ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องงบประมาณหรือกลไกการเงินการคลัง แต่เป็นคำถามเชิงคุณค่าของสังคมว่า เราต้องการให้การดูแลในช่วงสุดท้ายของชีวิตมีหน้าตาอย่างไร ระหว่างการตอบสนองต่อวิกฤตแบบอัตโนมัติหรือเป็นการดูแลที่สอดคล้องกับความหมายและศักดิ์ศรีของชีวิตมนุษย์
ข้อเสนอแนะเชิงยุทธศาสตร์สำหรับผู้กำหนดนโยบาย
เพื่อให้ระบบสุขภาพจัดสรรทรัพยากรระยะท้ายชีวิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ คุ้มค่า และเป็นธรรมในระยะยาว งานวิจัยนี้เสนอแนวทางเชิงยุทธศาสตร์ห้าประการดังนี้
- ปรับกลยุทธ์การจัดสรรงบประมาณและกลไกชดเชยให้เอื้อต่อการดูแลเชิงรุกและต่อเนื่อง กองทุนสุขภาพควรวางแผนงบเพื่อขยายการเข้าถึงบริการดูแลประคับประคองในทุกระดับบริการ โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีภาระโรคสูง ควบคู่กับการทบทวนกลไกชดเชยให้สนับสนุนการดูแลต่อเนื่องมากกว่าการดูแลแบบครั้งคราว เพื่อให้หน่วยบริการลงทุนกับทีมและระบบติดตามได้จริง
- พัฒนามาตรฐานระดับชาติด้านการดูแลประคับประคอง ควรมีกรอบมาตรฐานการดูแลที่ชัดเจน ครอบคลุมทุกระดับบริการ และมีระบบประเมินคุณภาพที่เหมาะสมกับบริบทไทย เพื่อยกระดับคุณภาพและลดความเหลื่อมล้ำของบริการทั่วประเทศ
- บูรณาการการพยากรณ์โรคและแนวทางเวชปฏิบัติเข้ากับกลไกระบุผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรร่วมพัฒนากลไกระบุผู้ป่วยที่มีแนวโน้มต้องใช้ทรัพยากรสูง และแนวทางรายโรคที่รวมมิติของการดูแลประคับประคองอย่างเหมาะสม เพื่อให้การดูแล “ทันเวลา” และลดการเกิดวิกฤตที่ป้องกันได้
- ส่งเสริมการวางแผนการดูแลล่วงหน้าในระดับหน้างาน ควรทำให้การคุยเป้าหมายการดูแลเกิดขึ้นตั้งแต่ระยะเริ่มต้นของโรค ผ่านระบบบริการที่เชื่อมโยงการดูแลโรคเรื้อรัง การดูแลระยะยาว และการดูแลประคับประคอง พร้อมสนับสนุนบุคลากรที่มีทักษะการสื่อสาร และเครื่องมือมาตรฐานที่ช่วยให้ข้อมูลถูกส่งต่อข้ามทีมได้
- กำหนดตัวชี้วัดเชิงระบบใน Service Plan สำหรับกลุ่มโรคที่มีภาระสูง ควรเพิ่มตัวชี้วัดที่สะท้อนคุณค่าแบบองค์รวม เช่น การวางแผนการดูแลล่วงหน้า การลดการนอนโรงพยาบาลซ้ำ ความสอดคล้องของสถานที่ดูแลกับความต้องการผู้ป่วย และประสบการณ์ของครอบครัว เพื่อให้ระบบขับเคลื่อนด้วยคุณภาพชีวิต ไม่ใช่ความเข้มข้นของหัตถการเพียงอย่างเดียว
โดยสรุป การเพ่งมองค่าใช้จ่ายระยะท้ายชีวิตนั้นอาจไม่ใช่หมุดหมายที่ระบบสุขภาพเราต้องการจะก้าวเดินไป เราไม่อาจอาศัยการควบคุมต้นทุนช่วงสุดท้ายของชีวิตเพียงอย่างเดียว แต่จำเป็นต้องปรับ “รูปแบบการดูแล” ให้เหมาะสม ทันเวลา และตอบสนองความต้องการของผู้ป่วยอย่างแท้จริง การยกระดับการดูแลแบบประคับประคอง การวางแผนการดูแลล่วงหน้า และการปรับแรงจูงใจของระบบบริการ คือกุญแจสำคัญที่จะทำให้คนไทยได้รับการดูแลอย่างมีศักดิ์ศรี พร้อมกับทำให้ระบบสุขภาพใช้ทรัพยากรได้คุ้มค่าและเป็นธรรมในระยะยาว
สามารถอ่านรายงานฉบับสมบูรณ์ได้ในส่วนท้ายของบทความนี้
Population ageing has raised multiple concerns within modern health systems. One prominent concern is the rising fiscal burden driven by increasing service utilization. Yet a growing body of research suggests that these expenditures are not primarily a consequence of chronological ageing itself. Rather, they are heavily concentrated in the end-of-life period — a time when many patients undergo repeated hospitalizations or emergency visits, high-technology diagnostics, potentially non-beneficial procedures, and intensive care admissions prior to death. Importantly, this pattern is not confined to older adults alone. Many scholars argue that the true fiscal pressure on health systems may be obscured by the misleading narrative that equates rising costs solely with population ageing.
Our recent study assessed end-of-life healthcare expenditures among the Thai population and examined key cost drivers during this period. The findings provide a clearer picture of patterns of service utilization prior to death, the concentration of expenditures, and the patient groups more likely for higher spending. These insights carry important implications for public policy, particularly in the design and strengthening of palliative care systems, which continue to face structural and access-related limitations in the Thai context.
What Did This Study Examine and Why Does It Matter?
This study draws on reimbursement data from Thailand’s three major public health insurance schemes including the Universal Coverage Scheme (UCS), the Civil Servant Medical Benefit Scheme (CSMBS), and the Social Security Scheme (SSS) to systematically examine end-of-life healthcare expenditures. Rather than focusing solely on numerical differences across schemes, the study explores the “expenditure trajectory” and patterns of service utilization that unfold prior to death, as well as variations across population groups and illness trajectories.
The study further examines the role of palliative care in shaping healthcare utilization and spending patterns, asking how access to such care relates to the level and structure of expenditures near the end of life. The findings go beyond descriptive statistics. They inform policy recommendations aimed at strengthening the quality and accessibility of palliative care, promoting advance care planning, and realigning systemic incentives within healthcare delivery.
Key Findings
End-of-life healthcare expenditures among the Thai population are highly concentrated. The top 10% of decedents account for nearly half of total end-of-life spending. On average, expenditure in the last year of life is approximately 95,528 Thai Baht per person, equivalent to around 45% of gross national income per capita during the same period.
Expenditures do not accumulate evenly over time but instead rise sharply near death. We found that 50% of total spending during the two years prior to death is concentrated within the final one to three months. The majority of these costs stem from inpatient services. This pattern aligns with the hypothesis that patients approaching death experience increased hospital admissions and often receive more intensive medical interventions. Analysis of patient care trajectories further reveals that more than 40% of patients follow this trajectory.
Another important finding concerns the role of insurance scheme differences in shaping end-of-life resource utilization. These differences are not merely a matter of budget size. They reflect disparities in access to complex services and high-cost technologies, the likelihood of being treated in high-capacity hospitals, and provider payment structures that may incentivize more intensive resource use.
When considered by age group, the data challenge the assumption that older age automatically leads to higher spending. Treatment intensity appears to be shaped by clinical decision-making and the availability of advance care planning support. We observed that with every additional decade of age, average expenditures during the final 12 months of life tend to decline. Younger elderly patients are more likely to receive aggressive interventions, whereas patients aged over 70 show lower average spending and greater utilization of services focused on symptom relief and quality of life.
Across disease groups, the speed of regression and the nature of care trajectories are critical determinants. Patients with cancer — often characterized by relatively rapid disease progression — tend to increase expenditures near the end of life. In contrast, individuals with end-stage chronic kidney disease, a condition with a prolonged and more predictable course, display comparatively stable service patterns, and their expenditure levels may not differ substantially from those without the condition.
An Unprepared Crisis and the Deviated Path
In the final phase of life, events do not always unfold slowly or peacefully. More often than we expect, they arrive as sudden crises that leave little room to prepare — a rapid deterioration overnight, a phone call at 2AM, the rush of an ambulance, family members forced to make decisions on behalf of a loved one without the anchor of prior conversations to guide them.
Viewed through national data, these scenes are not isolated incidents. They reflect recurring patterns. A substantial share of healthcare spending is concentrated within a short period near the end of life, often among particular patient groups or disease categories, especially when clinical decline accelerates abruptly. The essential question, therefore, is not simply why costs are high, but why the trajectory of care so often defaults to high-intensity interventions with few apparent alternatives.
When a patient’s condition worsens, families may feel uncertain whether to pursue aggressive treatment or to focus on comfort. Clinical teams may never have had the opportunity to discuss life goals or end-of-life preferences with the patient. At the same time, home- and community-based services may not be sufficiently robust to manage such crises outside the hospital setting. Under these conditions, hospital admission, mechanical ventilation, and full-scale intervention become the “safest” systemic response. Yet for some patients, what holds the greatest value may not be prolonging time at all costs, but departing peacefully and without avoidable suffering.
When we widen the lens further, differences across health insurance schemes become increasingly visible. Inequality is not simply a matter of how much money is allocated. It is also embedded in how incentives are designed within the system. Certain payment mechanisms make hospital admissions and volume-based services easier and faster to provide, while services centered on quality of life, continuity of care, or palliative support often require deliberate effort and coordination.
In a sense, Thailand’s health system has evolved from a foundation built to confront acute conditions. We have become highly capable of diagnosing disease, rescuing patients from critical events, and prolonging life. Yet we have not invested to the same degree in the art of caring during vulnerable phases — care that depends on conversation, advance planning, and sustained palliation rather than escalation.
If we look only at expenditure figures near the end of life, we may mistakenly conclude that the problem is simply “costs that are too high.” In reality, what the data reveal is a structure of care that is often untimely, fragmented, and insufficiently grounded in the fundamental question of what patients truly want in their final chapter of life. Meaningful change, therefore, cannot arise solely from attempts to trim spending at the end point. It must begin earlier — by creating space for advance care planning, for conversations about goals of care, and for strengthening palliative services as an integral component of the system rather than an optional add-on.
Ultimately, this issue extends beyond budgets and fiscal mechanisms. It is a question of societal values: What should end-of-life care look like? Should it default to automatic crisis response, or should it align with the meaning, dignity, and humanity of the lives it seeks to accompany?
Strategic Recommendations for Policymakers
To enable the health system to allocate end-of-life resources efficiently, cost-effectively, and equitably in the long term, this study proposes five strategic directions:
- Realign budget allocation strategies and reimbursement mechanisms to support proactive and continuous care Health insurance funds should proactively plan budgets to expand access to palliative care services across all levels of care, particularly in areas with high disease burden. At the same time, reimbursement mechanisms should be reviewed and redesigned to incentivize continuity of care rather than episodic, encounter-based services. Such alignment would allow healthcare providers to meaningfully invest in multidisciplinary teams and sustainable follow-up systems.
- Develop national standards for palliative care A clear national framework for palliative care should be established, covering all levels of service delivery. This should be accompanied by quality assessment systems that are appropriately adapted to the Thai context. Standardization would help elevate service quality and reduce regional disparities in access and outcomes.
- Integrate prognostication and clinical practice guidelines with risk stratification mechanisms Relevant agencies should collaborate to develop systems for identifying patients at high risk of intensive resource use, alongside disease-specific clinical pathways that appropriately incorporate palliative care components. Such integration would support timely care and reduce avoidable crises near the end of life.
- Promote advance care planning at the frontline level Conversations about goals of care should begin early in the disease trajectory, embedded within integrated service models that link chronic disease management, long-term care, and palliative care. This requires investment in workforce communication skills and standardized tools that ensure information can be effectively transferred across care teams and settings.
- Establish system-level indicators within Service Plans for high-burden disease groups Service Plans should incorporate holistic performance indicators, such as rates of advance care planning, reduction of avoidable hospital readmissions, concordance between preferred and actual place of care, and family-reported experience measures. In doing so, the system would be guided by quality of life outcomes rather than by the sheer intensity of medical interventions alone.
In conclusion, focusing narrowly on end-of-life expenditures may not be the destination our health system ought to pursue. Cost containment in the final phase of life alone cannot address the deeper structural issues at stake. What is required is a transformation in the “model of care” — one that is timely, appropriate, and genuinely responsive to patients’ needs and values. Strengthening palliative care, promoting advance care planning, and realigning systemic incentives within healthcare delivery are central to this transformation. These measures are not merely technical adjustments. They are the essential conditions for ensuring that Thai citizens receive care with dignity, while enabling the health system to allocate resources efficiently, responsibly, and equitably over the long term.